Kringactiviteiten voor kleuters: rustig en speels in de kring

De kring is het moment waarop je alle kleuters in één oogopslag hebt. Het is ook het moment waarop het snel misgaat: er wordt gewiebeld, een kind gaat praten en tien anderen doen mee. Kleuters hebben nog weinig grip op hun eigen onrust, dus een drukke ochtend zie je in de kring meteen terug. Met een paar vaste, rustige kringactiviteiten geef je de groep een manier om samen zachter te worden.

Hoe je een overprikkelde kleuter in de kring herkent

Overprikkeling ziet er bij kleuters niet altijd uit zoals je verwacht. Het ene kind wordt druk, wild en luid. Het andere kruipt juist weg, wordt stil of huilerig. In de kring let je op signalen zoals:

• Drukker en wilder worden, niet meer kunnen stoppen met wiebelen of praten
• Sneller boos of verdrietig om kleine dingen, bijvoorbeeld over wie naast wie zit
• Niet meer kunnen luisteren of meedoen
• Zich juist terugtrekken, stil worden of duimzuigen
• Klagen over moe zijn, buikpijn of "te veel"

Zie je dit, dan is meer aanbieden niet de oplossing. Dan is het tijd om prikkels weg te halen, niet om ze toe te voegen. Kies een rustige kringactiviteit, praat zachter en maak je tempo lager.

Wat kleuters in de kring helpt ontspannen

• Minder prikkels. Dim het licht, zet geluiden uit en laat speelgoed uit het zicht. Soms is minder gewoon beter.
• Een vaste plek en een vast ritueel. Dezelfde opening, elke dag, met iedereen op zijn eigen plek in de kring. Kleuters bloeien op bij voorspelbaarheid; ze weten wat er komt en dat stelt gerust.
• Een vaste vriend in de kring. Een knuffel of poppetje dat elke dag meedoet en de activiteit opent, neemt kleuters mee op een manier die uitleg niet kan. Ze doen mee omdat hun vriendje het ook doet.
• Een zachte stem. Kleuters nemen graag jouw volume over. Fluister jij, dan fluisteren zij vaak mee.
• Geen druk. Een kind dat niet mee wil doen, mag toekijken. Dwingen levert zelden iets op. Vaak haakt het kind vanzelf aan.

Rustige kringactiviteiten voor kleuters

Kleuters hebben een korte spanningsboog, dus houd elke activiteit klein: een tot vijf minuten is genoeg. Alles hieronder doe je zittend in de kring, met niets wat je niet al in de klas hebt. Kies er één en doe die een paar weken op hetzelfde moment van de dag.

Een voorwerp laten rondgaan en voelen

Laat een voorwerp rondgaan, bijvoorbeeld een houten blokje of een zachte knuffel. Wie het vasthoudt, voelt een paar tellen en geeft het door, eventueel met één woord als glad of zacht. Reken op twee tot drie minuten. Het blijft rustig omdat er steeds maar één kind aan de beurt is en alle ogen op hetzelfde kleine ding gericht zijn.

Fluisterkring

Begin zelf zo zacht te praten dat de kinderen naar voren moeten leunen om je te verstaan. Ga daarna de kring rond: elk kind fluistert zijn naam of zijn lievelingsdier. Dit duurt ongeveer drie minuten. Kleuters nemen graag het volume over van hun juf of meester, dus een zachte stem nodigt uit tot een zacht antwoord.

Geluiden raden met ogen dicht

De kinderen doen hun ogen dicht of kijken naar de grond. Jij maakt een geluid: papier kreukelen, een pen laten rollen, water in een bekertje schenken. Wie weet wat het is, steekt een vinger op in plaats van het uit te roepen. Reken op drie tot vijf minuten. Om te kunnen horen moet je stil zijn, en dat maakt stil zijn een onderdeel van het spel in plaats van een regel.

Adem doorgeven

Je begint met één langzame ademhaling: in door de neus, uit door de mond. Je buurman doet hem na, daarna de volgende, tot de adem de hele kring rond is. Dat kost twee tot drie minuten. Elk kind mag zijn eigen tempo kiezen en de rest hoeft alleen te kijken, dus er is weinig om druk van te worden. Meer ideeën vind je bij ademhalingsoefeningen in de klas.

Een verhaal doorgeven met één woord

Jij start met "Er was eens" en elk kind voegt één woord toe, zodat er woord voor woord een verhaal door de kring groeit. Rond af na een rondje of twee. Het duurt drie tot vijf minuten. Er hoeft maar één woord te komen, dus de beurt is kort en het tempo blijft laag. Een gek verhaal mag, zolang de stemmen zacht blijven.

Spiegelen

Jij maakt langzame bewegingen en de kinderen doen die zittend na, als een spiegel: de handen als gras in de wind, de armen die rustig omhoog gaan en weer zakken. Houd het twee tot drie minuten vol. Spiegelen lukt alleen als je traag bent en alle ogen op jou gericht zijn, dus het tempo gaat vanzelf omlaag.

Het weerbericht op de rug

Dit doe je in tweetallen, achter elkaar in de kring, en altijd met toestemming. Het ene kind vraagt: mag ik het weer op je rug tekenen? Bij ja tekent het met een vinger de zon (een cirkel), regen (zachte tikjes) of wind (lange vegen). Bij nee tekent het kind op zijn eigen hand. Reken op vier minuten, met een wisseling halverwege. Het gaat langzaam en zonder woorden, en kinderen oefenen ondertussen met aangeven wat ze prettig vinden.

Stilte-estafette

Je zet een vinger op je lippen, kijkt je buurman aan en die doet hetzelfde. Zo gaat het gebaar zonder geluid de kring rond. Is het weer bij jou terug, dan is het stil in de kring. Dat duurt ongeveer twee minuten. Er hoeft niets gezegd te worden, alleen gekeken en doorgegeven, dus ook kinderen die liever niets hardop zeggen doen gemakkelijk mee.

Energizers voor groep 1 en 2, met een rustig einde

Soms zit er te veel energie in de kring om meteen stil te worden. Vraag dan niet het onmogelijke, maar geef de energie eerst een uitweg. Laat de kleuters een minuut of twee bewegen en bouw de beweging daarna af tot ze weer kunnen zitten. Bewegen en ontspannen zijn geen tegenpolen, ze horen bij elkaar.

Dat rustige einde is het belangrijkste deel van een energizer in de kring. Na het bewegen staat het lijf nog aan: de adem gaat sneller en de benen willen door. Wie dan ineens stil zitten vraagt, vraagt veel. Laat de beweging daarom kleiner en trager worden en sluit af met een paar rustige ademhalingen of een stilte van een paar tellen. Zo hoeven de kleuters niet met een schok om te schakelen. Meer beweegmomenten voor de rest van de dag vind je op de pagina over de beweegpauze in de klas.

Regenbui in de kring

Begin met wrijven over je handen, ga over naar zachte tikjes op je knieën, dan naar klappen en stampen: de regen wordt een bui. Draai het daarna terug, van stampen naar klappen, tikken en wrijven, tot de laatste druppel valt en het stil is.

Raketlancering

Tel fluisterend af van tien naar nul, terwijl de kleuters zich klein maken. Bij nul springt iedereen één keer op. Daarna zweeft de raket in slow motion terug naar zijn plek en blijft stil zitten.

Door de stroop lopen

Laat de kinderen op hun plek lopen alsof ze door dikke stroop waden. Elke stap wordt trager, tot ze bijna stilstaan. Dan gaan ze zitten.

Handen warm wrijven

Wrijf de handen zo snel mogelijk over elkaar tot ze warm worden. Leg ze dan als een dekentje op je wangen of je ogen en adem drie keer rustig in en uit. Veel kleuters vinden die warmte fijn.

Golven die kleiner worden

Maak met de armen grote golven boven je hoofd. Laat de golven steeds kleiner worden, tot het alleen nog rimpelingen zijn en het water helemaal glad is, met de handen stil op schoot.

Stijf en slap

Maak je helemaal stijf als een rauwe spaghetti, van je vingers tot je tenen, en tel tot vijf. Laat dan los en word slap als gekookte spaghetti. Doe het twee keer en blijf na de tweede keer slap zitten met de ogen dicht, voor drie rustige ademhalingen.

Wanneer zet je een rustige kringactiviteit in?

• In de opening. Een rustig begin van de ochtend zet de toon, ook voor kinderen die thuis al een drukke ochtend hadden.
• Na het buitenspelen. De kleuters komen binnen met rode wangen en veel verhalen. Een korte activiteit geeft ze de tijd om weer in de klas aan te komen.
• Voor het voorlezen. Een voorwerp dat rondgaat of een fluisterronde is een zachte overgang naar een verhaal.
• Zodra het begint te borrelen. Merk je dat de groep onrustig wordt, dan is een energizer met een rustig einde vaak een betere keuze dan harder "stil!" roepen.

Het digibord in de kring: een rustige ademcirkel

Soms is de kring te groot of je stem te moe om het tempo zelf aan te geven. Dan kan het digibord het van je overnemen. Daarvoor maakten wij Adem mee: een rustige ademcirkel die vier tellen groeit en vier tellen krimpt, waar de hele kring in een paar minuten mee kan ademen.

Dit is ons eigen aanbod, gratis en zonder account, dus zie het als een extra optie en niet als iets wat je nodig hebt. Je opent het via Adem mee op het digibord. Rustige video's, zoals die bovenaan deze pagina, kun je gratis afspelen na een energizer. Op Fuzzie Friends voor de klas staat alles voor de groep op een rij.

Voor de hele klas en oudere groepen

Deze pagina gaat over de kring van groep 1 en 2. Wil je een vast rustmoment opzetten voor de hele klas, of werk je met oudere groepen, dan staat dat in de gids over het rustmoment in de klas. De twee vullen elkaar aan: hier de kleine, speelse kringactiviteiten voor kleuters, daar het vaste ritueel voor de hele klas.

Soms lukt het bij een kleuter telkens niet, hoe goed je het ook aanpakt. Dat kind raakt sneller overprikkeld dan de rest en heeft iets extra's nodig. In onze gids over het overprikkelde kind lees je hoe je de signalen leest en wat dan helpt. Een plekje aan de rand van de kring is vaak al een grote hulp.

Begin klein. Kies één kringactiviteit, doe die elke dag op hetzelfde moment en geef het de tijd. Bij kleuters wint geduld en herhaling het van elke ingewikkelde aanpak.

Deze tips zijn bedoeld als praktische hulp in de kleuterklas en zijn geen vervanging voor pedagogisch advies. Maak je je zorgen over de ontwikkeling of het welzijn van een specifieke kleuter, betrek dan de intern begeleider, de ouders of de jeugdgezondheidszorg.